Gras is om in te liggen, deel 61. anovember
1998
Het ijsbaantje van Nuenen. Rian Rensen en Joep Spronk .  


Tekening Rian  
   
Als het al mogelijk is om van een gebiedje peetouders te zijn, zouden we dat wel willen zijn van het Nuenens ijsbaantje. Na het eerste bezoek aan de (leem)kuil in augustus 1983 hebben we er tenminste veel tijd doorgebracht en er veel over gedelibereerd. In de Atlas werd al gememoreerd dat we voor een bescheiden prijs de handel de onze mochten noemen, onder voorwaarde dat wij zorgden voor het beheer.
Omdat beheer onze stiel niet is en wij liever van plantjes kijken vuile handen krijgen - en geloof ons, dat lukt - is het ijsbaantje in handen gekomen van Staatsbosbeheer.
Desondanks bezoeken wij het terreintje regelmatig. In het kort volgt hier een overzicht van flora en vegetatie.

Flora van het ijsbaantje
Het eenvoudigste overzicht van de flora van de ijsbaan is de onderstaande lijst van vondsten in de verschillende jaren:

 19831987199019911994 
Achillea ptarmicaxx   Wilde bertram
Agrostis stoloniferax x  Fioringras
Alisma plantago-aquaticaxxxx Grote waterweegbree
Alopecurus aequalisxxxx Rosse vossenstaart
Alopecurus geniculatus  xx Geknikte vossenstaart
Apium inundatum  xxxOndergedoken moerasscherm
Bidens cernua xx  Knikkend tandzaad
Bidens frondosa xx xZwart tandzaad
Callitriche hamulata xxxxHaaksterrenkroos
Callitriche platycarpaxxx  Gewoon sterrenkroos
Carex distichax xx Tweerijige zegge
Carex oederi  xxxDwergzegge
Cirsium palustrex x  Kale jonker
Echinodorus ranunculoidesxxxxxStijve moerasweegbree
Eleocharis acicularisx xx Naaldwaterbies
Eleocharis palustrisxxxxxGewone waterbies
Elodea nuttalliix x  Smalle waterpest
Eleogiton fluitansx  xxVlottende bies
Filipendula ulmariaxx   Moerasspirea
Galium palustrex xxxMoeraswalstro
Glyceria fluitansxxxx Mannagras
Glyceria maximaxx   Liesgras
Gnaphalium uliginosumx x  Moerasdroogbloem
Hottonia palustris  x xWaterviolier
Hydrocotyle vulgarisxxxxxGewone waternavel
Juncus articulatusx x xZomprus
Juncus bulbosusx xx Knolrus
Juncus tenageia  x xWijdbloeiende rus
Lemna minorxx   Klein kroos
Lotus pedunculatusx    Moerasrolklaver
Ludwigia palustrisxxx xWaterlepeltje
Lycopus europaeusxxxxxWolfspoot
Lysimachia vulgarisxxxxxGrote wederik
Lythrum portula  xx Waterpostelein
Lythrum salicariaxxx xGrote kattenstaart
Mentha aquaticaxxxxxWatermunt
Myosotis laxax x  Zompvergeet-mij-nietje
Myosotis palustrisx  x Moerasvergeet-mij-nietje
Oenanthe aquaticaxxxxxWatertor kruid
Phragmites australisxxxxxRiet
Pilularia globuliferax xx Pilvaren
Potamogeton gramineus xxx Ongelijkbladig fonteinkruid
potamogeton mucronatusxx   Puntig fonteinkruid
potamogeton natansxxxx Drijvend fonteinkruid
Potamogetom pusillus xx  Tenger fonteinkruid
Ranunculus aquatilisxxx  Fijne waterranonkel
Ranunculus flammulaxxxxxEgelboterbloem
Ranunculus peltatusx xxxGrote waterranonkel
Ranunculus repens  x  Kruipende boterbloem
Rorippa palustrisx xx Moeraskers
Schoenoplectus lacustrisx xxxMattenbies
Sparganium erectum neglectumxxx xBlonde egelskop
Typha angustifolia  xx Kleine lisdodde
Typha latifoliax xx Grote lisdodde
Veronica scutellataxxxxxSchildereprijs


Uit de oorspronkelijke lijst zijn de soorten verwijderd die slechts eenmaal op de ijsbaan gevonden zijn. Het betreft voornamelijk hier adventieven, bijv.: Akkerdistel (Cirsium arvense), Hanenpoot (Echinochloa crus-galli) en Beklierde duizendknoop (Persicaria lapathifolia).

Van bovenstaande soortenlijst behoort een beperkt aantal soorten tot de groep van soorten van "verlandings- en zoetwatervegetaties van voedselarme, zwak zure vegetaties". Het zijn floristische gezien wel de meest belangwekkende van deze serie: Ondergedoken moerasscherm (Apium inundatum), Stijve moerasweegbree (Echinodorus ranunculoides), Naaldwaterbies (Eleocharis acicularis), Vlottende bies (Eleogiton fluitans), Waterlepeltje (Ludwigia palustris), Waterpostelein (Lythrum portula), Pilvaren (Pilularia globulifera), Ongelijkbladig fonteinkruid (potamogeton gramineus) en Schildereprijs (Veronica scutellata). Door de deskundigen is vastgesteld dat de hoogste grenswaarde voor deze combinatie van vegetatietypes (A12) 5.0 is. De uitkomst van de berekening voor de geselecteerde soorten is 5.6, zodat vastgesteld kan worden dat op het ijsbaantje een zeer goede verlandings- en zoetwatervegetatie voorkomt van voedselarme, zwak zure wateren.
De landelijke verspreidingskaart van deze vegetaties laat zien dat de hoogste kwaliteit in deze groep nagenoeg alleen in Brabant te vinden is. In onze regio is dat vervolgens alleen nog het Beuven, waar het resultaat door een bijna compleet andere combinatie van soorten van deze groep gehaald wordt, dan we op het ijsbaantje aantreffen. Beide terreinen zijn dus ieder uniek en niet te vergelijken, hoewel ze in dezelfde groep thuis horen.

De vegetatie van het ijsbaantje
  Tekening Rian
   
Zelden is het zoeken van een "geschikte" plantengemeenschap gemakkelijker geweest dan bij bovenstaande soortenlijst. De combinatie Stijve moerasweegbree, Knolrus, Ongelijkbladig fonteinkruid, Ondergedoken moerasscherm, Vlottende bies, Pilvaren en Naaldwaterbies leidt tot diverse vormen van het Oeverkruidverbond (Littorelletea). Helaas komt Waterlepeltje niet voor in de tot nu toe verschenen delen van de Vegetatie van Nederland. We "behelpen" ons daarom met het goede oude trouwe Plantengemeenschappen in Nederland. Waterlepeltje wordt daarin alleen gemeld als kensoort van Ludwigietum palustris (Waterlepeltjesassociatie) binnen de Tandzaadklasse (Bidentetea tripartiti) . Kensoorten voor het Bidention (Moerasandijvieverbond) komen inderdaad op het ijsbaantje voor, zij het marginaal: Knikkend tandzaad (Bidens cernua) en Rosse vossenstaart (Alopecurus aequalis).

Waar het eigenlijk om gaat
Al in de Atlas werd gemeld dat onze omgeving maar een paar hoogtepunten kent met zeer bijzondere flora. Wat dat betreft is het ijsbaantje in goed doch spaarzaam gezelschap van het Beuven, Vloweitje in de Urkhovense Zeggen, 't Spekt. Des te tragischer is het daarom te zien dat het ijsbaantje floristisch gezien verwatert. De leemhoudende bodem is tegenwoordig bedekt met een bijna ondoordringbaar stug tapijt van zwart geworden halfvergane plantenresten. Plantensoorten die maar enkele centimeters hoog worden kunnen hier niet meer doorheen komen. deze lage soorten bepalen juist de waarde van het ijsbaantje!
Het lijkt er sterk op dat, als er al beheerd wordt, dit beheer slechts Riet (Phragmites australis), Grote wederik (Lysimachia vulgaris) en Grote kattenstaart (Lythrum salicaria) bevordert. Dat kan nooit de bedoeling geweest zijn. Onze literatuur, weliswaar is dat floristische en vegetatiekundige en dus geen beheerstechnische, beveelt bij de belangwekkende soorten uit onze lijst steeds aan "schonen en uitbaggeren". Ons lijkt het, dat het precies dit was, wat de vorige eigenaar deed om het ijsbaantje als ijsbaantje in stand te houden. Minstens is het verstandig bij de gemeente Nuenen eens na te vragen wat zij in het verleden deden aan werkzaamheden op het ijsbaantje. Gebrek aan middelen om deze beheersmethode uit te voeren kan geen argument zijn, als het ijsbaantje bij Staatsbosbeheer is gekomen vanwege de bijzondere soorten waar we het hier over hebben. Bovendien dienen deze middelen dan eerder beheerswerkzaamheden te dienen dan een gratis proefexemplaar van een nieuw natuurblad, dat wij allen onlangs bij Natura mochten ontvangen.

  Tekening Rian
   

Literatuur



Terug naar Publicaties